Zoektocht op de Caribische Eilanden

“Eens werd ik vastgebonden, tot ten laatsten losgemaakt zijnde, golfde ’t bloed uit mijne mond.”

“Ach, pater, men draagt meer zorg voor een beest; als een beest een poot breekt, wordt het ten minste genezen.” Tula Rigaud, verzetsstrijder

Welkom op de Caribische Eilanden. Je bent hier omdat je in je waaier een naam hebt gevonden die uitkomt op de Caribische Eilanden. Een deel van jou komt hier vandaan.

Ergens op de eilanden leefden ze, jouw voorouders. Misschien wist je het volgende al, maar ik wil je toch waarschuwen. Wat je in deze zoektocht gaat vinden, zullen niet alleen maar mooie verhalen zijn. De Nederlandse Antillen waren het knooppunt in de slavenhandel. Hoe meer we het verleden zullen induiken, hoe meer verhalen je zult horen die een enorme indruk kunnen maken.

Mocht je behoefte hebben aan enige steun. Dat kan. Druk dan hieronder op ‘Hulp/ ondersteuning’ om te zien waar je terecht kunt.

Pak de waaier er weer bij. Tijd om te kijken waar we staan. Je bent hier uitgekomen omdat je weet (of denkt) dat één van je voorouders uit deze regio komt. Zoals je waarschijnlijk zal merken: hoe verder we teruggaan in de geschiedenis, hoe moeilijker het wordt. Daarom is het belangrijk dat we zoveel mogelijk informatie verzamelen over je eigen verleden.

Als het gaat over de Nederlandse Caribische Eilanden, dan bedoelen we vaak de eilandengroep in de Caribische Zee: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten. Ooit stonden ze bekend als de Nederlandse Antillen, maar dat bestaat al niet meer sinds 2010. Dat zit zo: tot 2010 waren de eilanden samen één land binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Maar sinds dat jaar zijn Aruba, Curacao en Sint Maarten los van elkaar zelfstandige landen binnen het Koninkrijk, met een eigen bestuur en eigen wetten en regels. Sint Eustatius, Saba en Bonaire hebben sinds dat jaar de status ‘bijzondere gemeente’ van Nederland. Alle zes de eilanden samen staan sinds 2010 bekend als Caribisch Nederland. Niet iedereen staat achter de situatie zoals hij sinds 2010 is; er is nog altijd veel onvrede op de eilanden over de banden met Nederland, zeker in het licht van het koloniale verleden.

Er waren kleine plantages op de eilanden, maar administratie werd amper bijgehouden. En door branden en orkanen gingen veel archieven verloren. Daardoor bleef de slavernij op de eilanden heel lang een verborgen geschiedenis.
Maar… dat maakt het niet onmogelijk om je voorouders terug te vinden. Samen gaan we op zoek!

Eilanden

We doorlopen dit verhaal eigenlijk achterstevoren. En daarom beginnen we nu op het eind. We starten bij de eilanden, zoals we ze nu kennen.
Druk op ‘Onderzoek per eiland’ voor meer informatie.

1863

Tula

Jarenlang ‘werkte’ Tula als tot slaaf gemaakte op plantage Kenepa in Curaçao. Zo’n 60 jaar voor de daadwerkelijke afschaffing van de slavernij ontketende hij al een slavenopstand. Tot op de dag van vandaag klinkt zijn vrijheidsstrijd door. Zijn boodschap was helder:

“Zijn we niet hetzelfde als jullie? Waarom worden we zo slecht behandeld? Ach, pater, men draagt meer zorg voor een beest; als een beest een poot breekt, wordt het ten minste genezen.”

Tot slaaf gemaakten maken werkdagen van soms wel 12 uur, in de brandende zon op één van de vele plantages. Daarnaast krijgen ze weinig te eten en is de algemene leefsituatie slecht. De onvrede groeit en al deze factoren zorgen ervoor dat het in 1795 genoeg is voor Tula. In de ochtend van 17 augustus komen ongeveer 50 tot slaaf gemaakten in opstand. Ze eisen vrijheid van hun plantage-eigenaar. Tula wordt door de eigenaar naar de gouverneur van Willemstad gestuurd, om daar zijn punt te maken. Onderweg gaat hij van plantage naar plantage en weet hij meer dan 2000 tot slaaf gemaakten op de been te krijgen. Uit angst voor de opstand van Tula vluchtten veel plantage-eigenaren. Zo kan hij aan het eind van de 18e eeuw al veel tot slaafgemaakte mensen bevrijden.

Uiteindelijk betekende de opstand niet het einde van de slavernij. Nederland zette het leger in om de opstand neer te slaan. Tula wist op dat moment te ontkomen, maar hij werd verraden door één van zijn mede-opstandelingen. Om een signaal af te geven werd Tula op brute wijze geëxecuteerd. Maar later bleek dat er mede dankzij zijn beweging een onomkeerbare beweging in gang is gezet. Tula zelf liet zich inspireren door een vrijheidsstrijder op Haïti en de opstand van Tula werd zelf ook een inspiratiebron voor andere opstanden. Het leidde met kleine stappen uiteindelijk tot de afschaffing van de slavernij in 1863, iets meer dan 60 jaar na de brute moord op Tula.

Het einde van de slavernij betekende overigens niet totale vrijheid. De slaveneigenaren werden voor het verlies van hun eigendom door de Nederlandse Staat gecompenseerd. De tot slaaf gemaakten zelf kregen echter niets. Sterker nog, zij werden vaak verplicht nog 10 jaar te blijven werken op de plantages. Wel kregen de tot slaaf gemaakten na 1863 vaak een eigen naam. Dit werd opgenomen in de zogeheten Emancipatieregisters. Sommige eilanden hebben een eigen register, voor de andere eilanden is er een overzicht van de Nederlandse Caribische Eilanden.
Druk op ‘Emancipatieregisters’ voor een overzicht per eiland.

Voor 1863

Periode van slavernij

“Haven in zicht, althans voor de bemanningsleden van het handelsschip van de WIC. De barre overtocht van Afrika naar Curaçao is bijna ten einde. De “vracht”, beneden in het ruim, weet op dat moment nog niet dat ze hun tocht bijna hebben overleefd. De honderden tot slaaf gemaakte Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen wachten schouder aan schouder op hun onzekere toekomst. Tenminste, zij die niet bezweken zijn tijdens de overtocht. Na het aanmeren worden de vele tot slaaf gemaakten gesommeerd naar buiten te lopen. Zij die te zwak zijn om zelfstandig te staan krijgen nog eens extra lijfstraffen om toch op hun laatste kracht aan land te komen.

Slavenhandelaren en plantage-eigenaren verzamelen zich al dringend in de haven van Curaçao. Dit is het moment om de beste deal te maken. De mannen, vrouwen en kinderen worden voorbereid op de verkoop. Ze worden gewassen, een enkele wond of beurse plek wordt gemaskeerd, lijven worden ingeolied en grijze haren worden geverfd voor een jonger uiterlijk. Alles voor de beste prijs…”

In totaal verhandelen de Nederlanders het schrikbarende aantal van 600.000 Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen van de zestiende tot de negentiende eeuw.

Vanwege de centrale markt is de kans dus groot dat, nu je hier bent aangekomen in je zoektocht, jouw voorouders op Curaçao zijn geweest. De administratie ontbrak nogal eens in de tijd van de slavernij. Tot slaaf gemaakten hadden voor de afschaffing van de slavernij vaak niet eens een officiële achternaam. Ook veranderden mensen op de Antillen regelmatig van naam of voegden extra namen toe. Dit is allemaal genoteerd in de registers. Daarom is het belangrijk om goed de geboorte en sterfdata van je voordouders te noteren.

Maar hoe ga je nu te werk? Op jouw waaier zijn we uitgekomen bij een voorouder in de tijd van de slavernij. Met wat omwegen kunnen we soms toch nog wat archieven raadplegen op zoek naar meer informatie. Daarom komen we nu op de manumissies. Een manumissie is de officiële vrijlating van een tot slaaf gemaakte door zijn of haar eigenaar. Een eigenaar kon hiervoor kiezen, om de tot slaaf gemaakte een dienst te bewijzen. Zo zijn er verzoeken bekend nadat iemand 25 jaar ‘in dienst’ is geweest, of omdat diegene door de kerk of een andere vrijwilligersorganisatie is afgekocht.
Om onderzoek te doen naar de manumissies, druk je hieronder op ‘Manumissieregister’. 

De 17e eeuw

WIC

We zijn inmiddels bijna bij het begin. De start van de inmenging van Nederland. Het is 1633 en de schepen van de West Indische Compagnie verschijnen op het wereldtoneel. De schepen steken de Atlantische Oceaan over, op zoek naar nieuw land. In de Caribische zee komt het verlossende teken: Land in zicht. Op dat moment zijn de zes Antilliaanse eilanden nog in handen van de Spanjaarden. Alhoewel, erg zuinig zijn ze niet op hun bezit. Op het moment van aankomst zijn er nog enkele tientallen Spanjaarden aanwezig op de eilanden. Die kunnen gemakkelijk worden verjaagd door de WIC. Met de verovering van de zes eilanden ontstaat ook de naam (Nederlandse) Antillen.

Vervolgens werden de eilanden voor verschillende doeleinden gebruikt. Er werd landbouw bedreven en, net als nu nog, zout gewonnen op Bonaire. Maar de Nederlandse Antillen werden ook, zoals je nu weet, ook gebruikt als centrale plek voor de slavernij.

Onderzoek naar de WIC

Terug naar de waaier. Als je hier bent aangekomen, heb je inmiddels heel wat generaties in kunnen vullen! Je weet inmiddels al een stuk meer over je familiegeschiedenis en hopelijk heb je antwoorden kunnen vinden op een deel van je vragen. En toch, nu je eenmaal hier bent aangekomen wil je verder. We duiken dieper de West Indische Compagnie in.
Via deze website kun je zien of jouw voorouders in dienst zijn geweest van de WIC en naar de Antillen zijn gereisd. Ook in het Zeeuws archief kun je zoeken naar WIC aktes en militaire stamboeken.